Duurzame Ontwikkelingsdoelen Archieven - VIDS

INHEEMSE EN TRIBALE VROUWEN DELEN ERVARINGEN OVER GENDER IN ENGAGEMENT

VIDS Redactie — Tue, 19 Nov 2019 17:27:00 +0000

Cylene France, project manager van Stichting Fonds Ontwikkeling Binnenland (SFOB) hield een presentatie over de duurzame doelstellingen (SDGs) in relatie tot de ontwikkeling in de dorpen.

“Schrijf de rol van de vrouw op het rose blaadje en op het gele de rol van de man. Op het derde komt de gezamenlijke rol.” Met deze denkopdracht beginnen twintig tranga uma’s uit verschillende dorpen – elf inheemsen en negen Marrons – op dinsdag 5 november aan de tweedaagse workshop Gender in Engagement. Achter dit initiatief staan de Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS), Stichting KAMPOS-Samenwerkingsverband van Tribale Volken in Suriname, en Bureau Gender Aangelegenheden (BGA) van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Uit de antwoorden blijkt dat in sommige dorpen ook vrouwen het mannenwerk doen, zoals jagen, kostgrond kappen en boot varen. Een paar jaren geleden bestonden nog geen vrouwelijke kapiteins. Veranderingen vinden plaats, maar de manier om een dorp te benaderen blijft ongewijzigd: eerst het traditioneel gezag inlichten, die op haar beurt de gemeenschap raadpleegt of op de hoogte stelt.

Voordat wordt overgegaan op de getuigenissen (testimonials) krijgen de aanwezigen een presentatie over de Sustainable Development Goals (SDG’s), die vanuit de Millennium Goals(8) met nog negen doelen zijn uitgebreid. Onder deze zeventien doelen vallen o.a.: uitbannen van armoede, honger en ongelijkheid. Er is een verschil tussen een kind sturen om ijsjes te verkopen om aan geld te komen (kinderarbeid) en een kind meenemen naar de kostgrond om te helpen werken (cultuur).

Als mens in het binnenland heb je ook recht op goede gezondheid en welzijn, kwaliteit onderwijs, economische ontwikkeling, schoon water en sanitair en betaalbare en duurzame energie. Alle doelen zijn vastgelegd in Agenda 2030, het streefjaar voor de SDG’s. Een veelzeggend principe hiervan is ‘Leave no one behind’ (Niemand mag achterblijven).

Testimonials

“Ik ben slachtoffer van lanti die bijna de helft van ons gebied heeft uitgegeven aan derden. Lanti kan geen besluitvorming doen vanuit een bureau, zonder ons als lokale bewoners te betrekken,” zegt Joan Van der Bosch, dorpshoofd van Pikin Poika (Wanica). “Wan tranga strey, zegt ze over het bewandelen van legale wegen voor grondenrechten zonder resultaat. “Lanti komt eerst in actie en dan pas benaderen ze ons. Ze zien ons -het traditioneel gezag – niet, luidt de ervaring van dorpshoofd Margriet Biswane van Alfonsdorp (Beneden-Marowijne). Ze staat op haar rechten: “Buitenstaanders mogen niet dwingen om toestemming, én wij bepalen wanneer het gebeurt!” Tina Henkie, basya Pusugrunu, haalt een andere groep aan: de kerken. “Ook die zorgen voor verdeeldheid.” Al de gepresenteerde problemen zijn niet nieuw. Andere sprekers delen ook soortgelijke ervaringen. Gesprekken vinden niet op gelijkwaardig niveau plaats, mensen verschijnen plotseling met een beschikking, teveel kerkelijke gemeenten in het dorp en de politiek speelt de bewoners tegen elkaar uit. In het geval van Hollandse Kamp is niet alleen het kostgrondgebied in concessie uitgegeven, maar het hele dorp.

De verschillende instanties, stakeholders bespreken hier de ervaringen met engagement in dorpen en gemeenschappen.

Stappen in het Engagementproces:

Vooraf maken van een afspraak met het traditioneel gezag
Vooraf uitwisseling van alle relevante informatie
Ruimte (tijd en middelen) bieden voor besluitvorming op cultureel passende wijze
Inplannen van gezamenlijke monitoring, evaluatie, verificatie en validatie
Afspreken van mechanisme voor behandeling van klachten of geschillen

Betrokkenheid

Op dag twee, woensdag 6 november, buigen de werkgroepen zich opnieuw Ζover de problemen, maar nu aan de tekentafel. Elke groep verwerkt dan een stap in het engagement proces in een tekening. Het zijn er vijf. Het engagement proces maakt deel uit van de Community Engagement Strategy die in maart 2016 door de VIDS en Vereniging van Saramaccaanse Gezagsdragers (VSG) is gepresenteerd aan de overheid. Hoe zien de vrouwen het engagement proces dat allesbehalve een eenrichtingsverkeer is?

Genderrol, cultuur en boodschap (zonder veel tekst) moeten tot uiting komen in de engagementtekening. De meesten hebben een situatie van mensen om de tafel (krutu) waarbij ook vrouwen en jongeren aanwezig zijn. Allen gebruiken ze symbolen om de cultuur van inheemse en tribale volken uit te drukken zoals pangi, kurkuru, hoofdtooi, pijl en boog. Een groep heeft alleen het bos en een grote boze adelaar. In een tekstballon staat ‘Wij Inheemsen en tribalen zijn het bos’.

De adelaar stelt de tussenpersoon voor die waakt over een goed engagementproces tussen de overheid en de gemeenschappen. Bij dat proces moeten vrouwen ook betrokken worden. Want, zeggen de inheemse en tribale vrouwen, het zijn de vrouwen die meestal in het dorp zijn. Zij zijn degenen die elke dag thuis zijn, die voor de kinderen zorgen, weten waar zij water, brandhout en niet-hout bosproducten halen en waar zij voedsel verbouwen. Zij kennen de situatie in het dorp. Mannen zijn niet altijd in het dorp, zij werken vaak buiten het dorp, en/of komen thuis wanneer zij hun vis of wild hebben gevangen.

Van alle vijf kleurrijke werken wordt later één poster gemaakt. “Er worden plannen geschreven, maar die verdwijnen in de lade. Vandaar een poster, groot genoeg zodat het niet past in de lade, maar aan de muur kan worden opgehangen,” houdt moderator Renatha Simson van KAMPOS de zaal voor. Het einde van de dag wordt benut voor meer testimonials. De verhalen zijn allesbehalve zalig: dorpen worden verrast met gronduitgiften en een multinational komt zijn afspraken niet na.

Dialoog met stakeholders

Engagement wordt reeds min of meer toegepast door de overheid en niet-gouvernementele stakeholders, maar zoals uit hun presentaties bleek, is er nog veel ruimte voor verbetering. Op de presentatiedag waren onder andere aanwezig Nimos-Redd+, Rode Kruis, NCCR, LVV, RGD, Medische Zending, Tropenbos Suriname, UNDP en Small Grants Programme. Enkele ‘statements’: ‘Vragen uit het veld worden bestudeerd, maar wan taki de fosi nanga dc, kapitein of basya voordat we tot actie overgaan’ (LVV).

‘Medische Zending is de enige die medische hulp biedt in het binnenland, het zou goed zijn als ze navragen wat ze niet goed doen en kunnen verbeteren’ (opmerking uit de zaal). ‘Mensen moeten niet het gevoel hebben dat we ze een genoegen zijn komen doen. We passen FPIC (Free, Prior, Informed, Consent) toe, hanteren een Human Rights Based Approach en vanaf 2019 wordt ook gekeken naar gendergevoeligheid’ (Tropenbos Suriname). ‘Vanaf 2020 zullen we bij het financieren van projecten ook kijken naar de betrokkenheid van vrouwen en jongeren in het engagement proces’ (Small Grants Programme).

Zonder goed engagement kan een project fout verlopen en dat toont Simson middels een waar gebeurd verhaal. “In sommige dorpen liggen overwoekerde machines en gebouwen. Die dingen gebeuren, omdat we vaak het engagement proces vergeten. Door engagement krijg je kwaliteit en dat het project wordt gedragen door de gemeenschap. Het is omslachtig en duur, maar uiteindelijk voorkom je hiermee risico- en conflictmanagement.” Op het programma staat ook Gendergevoeligheid.

“Praten met de vrouwelijke kapitein wilt niet zeggen dat je al klaar bent met gender, het dorp bestaat uit meer mensen. Zij moeten ook worden gehoord!” houdt Sharon Saridjan-Tjokro (BGA) de stakeholders voor. De geprojecteerde tekeningen van de vrouwen benadrukken opnieuw deze boodschap. De dag wordt afgesloten met een dialoog, een kenki prakseri, over een goed engagement proces tussen de stakeholders aan de ene kant en de traditionele gezagsdragers en vrouwen aan de andere kant.

Casus Pikin Poika

Kapitein Joan van der Bosch van het dorp Pikin Poika legt uit dat de “illegale bewoners” bijenkasten hadden gebouwd om de dorpsbewoners te bedreigen niet op hun terrein te komen, anders zouden de bijen los gemaakt worden. Echter hebben de jonge mannen van het dorp ervoor gezorgd dat het niet zover is gekomen door de kasten kapot te slaan.

Op de vierde dag werden de stakeholders meegenomen naar Pikin Poika om te zien wat de gevolgen zijn als de juiste engagementstrategie niet in acht wordt genomen. In het dorp is er een poort die de dorpelingen scheidt van hun kostgronden en jacht- en visgebieden. De gronden zijn zonder medeweten van het dorp aan derden uitgegeven. Kapitein Joan van der Bosch deelt haar ervaringen met de aanwezigen over een verkeerde engagement strategie. Benadrukt werd dat als de gemeenschap betrokken wordt en haar mening kan geven, dan voorkom je problemen en is samenwerking tussen beide partijen ook heel goed.

Aandachtspunten bij engagement

Geen eenmalige bijeenkomst maar een dialoog in alle stadia.
Een relatie aangaan met de gemeenschap.
Is het doel duidelijk voor de gemeenschap?
Is het proces flexibel? Geen eenzijdige beslissingen.
Engagement begint lang voordat het projectvoorstel wordt geschreven.
Respect naar het traditioneel gezag
Engagement op basis van gelijkwaardigheid.
De mensen observeren u, gaat u dus eerlijk met ze om.

Uit de discussie blijkt dat door de verkeerde engagement strategie inheemse en tribale gemeenschappen nu geen vertrouwen meer hebben in de overheid en andere instanties. Dit is één van de knelpunten die maken dat een engagement niet optimaal verloopt. Een ander knelpunt dat in Pikin Poika naar voren kwam, is het gebrek aan middelen voor een optimale engagement strategie. Bij het engagementproces moeten deze en andere knelpunten dan ook meegenomen worden naast gender, cultuur en gebruiken binnen de gemeenschap.

Verantwoording: De vierdaagse workshop “Gender in Engagement vanuit het perspectief van Inheemse en Tribale Volken” (5-8 november 2019) is een synergie van activiteiten van VIDS, KAMPOS en BGA en vond plaats in het kader van de uitvoer van de actie “Een engagement strategie of protocol uitleggen aan alle stakeholders” in het Genderactieplan 2019-2020 onder het prioriteitsgebied Milieu en Klimaatverandering van het BGA.

De output van deze activiteit moet leiden tot het feit dat Stakeholders zijn geïnformeerd hoe om te gaan met Inheemse en Tribale volken bij de implementatie van projecten en activiteiten. Er is met name gekeken naar de specifieke rol van de vrouw in het engagement proces. Dit proces is vastgelegd in de Community Engagement Strategy (VIDS, VSG 2016).

De workshops zijn gefinancierd door de Europese Unie middels het VIDS Indigenous Navigator project “Monitoring Indigenous Peoples’ Rights and making the SDGs work for Indigenous Peoples”.

Het bericht INHEEMSE EN TRIBALE VROUWEN DELEN ERVARINGEN OVER GENDER IN ENGAGEMENT verscheen eerst op VIDS.

VERIFICATIE EN PRIORITEITEN STELLING VOOR DE INDIGENOUS NAVIGATOR

VIDS Redactie — Tue, 01 Oct 2019 14:45:00 +0000

Drie maanden na de introductie van de Indigenous Navigator Initiative, heeft het projectteam van de VIDS vorige week de resultaten van het enquêteonderzoek mogen presenteren aan de gemeenschappen van Post Utrecht, Cupido en Tapoeripa. De dorpen werden elk apart bezocht. Tijdens de verificatie wordt vraag voor vraag nagegaan of de gemeenschap het eens is met de antwoorden. Elke vraag is gelinkt aan de United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP) en een aantal vragen ook aan de Sustainable Development Goals (SDG’s). Na de verificatie worden op basis van de onderzoeksresultaten de prioriteiten van het dorp besproken door een werkgroep van de gemeenschap. Voor dit onderdeel worden uit de vragen tien thema’s gehaald. De antwoorden krijgen elk een score waarmee het gemiddeld eindcijfer wordt berekend. Dit getal toont in hoeverre de rechten van inheemsen worden nageleefd en hoe de bewoners het zelf ervaren. In de praktijk kunnen de twee verschillen.

POST UTRECHT

Post Utrecht is een klein dorp aan de Nickerie rivier, tegenover Wageningen. Hier wonen Arowakken, Caraïben en Waraus samen. Het dorpshoofd is Dorothy Marius-Lambert. In het dorp is de watervoorziening gebrekkig en elektriciteit is er in de avonduren met een lichtgenerator. Het gemiddelde eindcijfer is 6,2 en dat lijkt niet slecht, maar op specifieke onderdelen scoort de gemeenschap laag, zoals 2,5 voor inheems zelfbestuur. In artikel 4 van UNDRIP staat dat inheemse volkeren, in de uitoefening van hun recht op zelfbeschikking, het recht hebben op autonomie of zelfbestuur in aangelegenheden die betrekking hebben op hun interne en lokale zaken, evenals op wijzen en middelen om deze autonome functies te financieren.

Voor het maken en uitvoeren van eigen plannen krijgt het bestuur van dorpshoofd Marius-Lambert echter geen ondersteuning van de overheid. Verbetering en versterking van zelfbestuur is daarom ook één van de prioriteiten van de gemeenschap, evenals onderwijs. De kinderen van Post Utrecht gaan in Wageningen naar school en steken elke dag de rivier over. De aanmeerbruggen aan beide kanten van de rivier zijn echter in slechte staat.

Goede, veilige zwemvesten zijn er ook niet, zeker niet voor de allerjongsten. In het dorp zijn geen kinderen met een lichamelijke beperking, maar voor de kinderen die traag of schuw zijn, bestaan geen aparte lessen of behandelingen. De artikelen 14 en 15 van UNDRIP beschrijven het recht van inheemse volkeren op onderwijs, waaronder onderwijs in hun eigen taal. Inheemse volkeren hebben recht op de waardigheid en diversiteit van hun culturen, tradities, geschiedenissen en aspiraties, welke behoorlijk zullen worden weerspiegeld in al het onderwijs en alle openbare informatie (UNDRIP Art. 15, lid 1).

CUPIDO

Dit dorp aan de Maratakkarivier kampt met een aantal zaken, hetgeen zich vertaalt in de lage eindscore: 3,7. De drie thema’s die de werkgroep als prioriteit uitkozen, waren: Inheems Zelfbestuur; Land, Territoria en Hulpbronnen; en Onderwijs.

Ondanks de geïsoleerde ligging, ervaart het dorp veel problemen van buitenaf. Onder andere stroperijen van zangvogels, wild, vis en illegale houtkap. Wij als inheemse volken hebben eeuwenlang onze natuurlijke hulpbronnen op een duurzame manier gebruikt en beschermd. Niet alleen voor onze overleving, maar als onderdeel van onze identiteit, culturen, en het welzijn van de mensheid en de planeet.

Deze gebruiken moeten verzekerd zijn van voortdurende bescherming, om ervoor te zorgen dat inheemse volken, en onze manieren van leven, een belangrijk onderdeel blijven van onze gezamenlijke toekomst. De stropers zorgen daarnaast ook voor een onveilige situatie in het dorp zelf. Het komt regelmatig voor dat bewoners, na een bezoek aan Wageningen bij thuiskomst ontdekken dat al hun spullen zijn gestolen.

“Samenwerking met de overheid (Natuur Beheer en Stichting Bosbeheer en Bostoezicht) is daarom noodzakelijk”, zegt de werkgroep. Essentieel daarbij is ook een goede telecommunicatieverbinding die nu volledig ontbreekt. Ook ten aanzien van onderwijs ervaart de gemeenschap problemen. Omdat er geen schoolboot is, moeten kinderen in Wageningen blijven.

Deze situatie zal hopelijk snel veranderen met de komst van meer gezinnen met kinderen in het dorp en de toezegging van de DC van Nickerie voor een schoolboot in het komend schooljaar. In Cupido zijn er 12 huishoudens, Arowakken, Caraïben en Waraus samen. Er is geen watervoorziening, maar wel zonne-energie die nu niet op volle sterkte is omdat dieven er met de helft van de batterijen vandoor zijn gegaan.

TAPOERIPA

Onderweg naar dit dorp aan de Nickerierivier kreeg het VIDS-projectteam te maken met motorpech. De reis die 3 tot 3,5 uur duurde, eindigde 12 uur later in de late avond. Bellen om hulp kon niet, omdat op dit deel van de Nickerierivier geen bereik is. Door dit oponthoud kon de verificatie van onderzoeksresultaten pas de volgende middag plaatsvinden. In de ochtend zijn dorpelingen namelijk druk bezig met de oogst van pomtayer en het openkappen van nieuwe kostgronden.

De score van Tapoeripa komt niet verder dan 4,4 en bij een volgend bezoek zullen de prioriteiten besproken worden. In het eens bloeiend landbouwdorp dat Nickerie en Paramaribo voorzag van pomtayer, bananen, peper, zoete patat en andere landbouwgewassen zijn er 14 huishoudens van Arowakken, Caraïben en Waraus samen. Het gebrek aan goede telecommunicatie en transport van hun landbouwgewassen ervaren ze als een groot obstakel in hun ontwikkeling om de bloei van weleer te evenaren.

De volgende stap voor zowel Post Utrecht als Cupido is een training voor het maken van projectvoorstellen en projectbegeleiding. Uit de gekozen thema’s mogen de dorpen één uitkiezen als project. Enkele eind-reacties tijdens de meetings waren: ‘We leren onszelf beter kennen.’ ‘Dit zou de overheid ook moeten doen.’ ‘Zaken waaraan we niet hadden gedacht, zijn naar boven gekomen.’

Het bericht VERIFICATIE EN PRIORITEITEN STELLING VOOR DE INDIGENOUS NAVIGATOR verscheen eerst op VIDS.

INDIGENOUS NAVIGATOR INITIATIVE NU OOK IN UITVOERING IN TEPU

VIDS Redactie — Wed, 28 Aug 2019 14:26:00 +0000

Pelelu Tepu – Twaalf ogen kijken aandachtig. Met stift en overflap worden de beginstappen aangegeven van het Indigenous Navigator Initiative in Pelelu Tepu, afgekort Tepu, aan de Boven-Tapanahonyrivier. Dit Trio inheemsdorp ligt zuidwaarts op een uur en een kwartier vliegen van hoofdstad Paramaribo. Voor de lokale uitvoering van het project hebben zich hiervoor zes dames aangemeld – geen enkele heer. Dorpshoofd Moshesi Sanaupe die de selectie deed, heeft hiervoor zijn redenen. Na de kennismaking ‘begint’ het werk met de uitreiking van schrift en pen. Op de eerste dag worden zaken zoals ethiek, aanpak en werkwijze besproken. Wat bij stadsjongeren normaal en vlot zou verlopen, heeft hier in deze geïsoleerde wereld een ander en geduldig aanpak nodig. Gelukkig is dorpshoofd Moshesi ook aanwezig om het proces te helpen leiden. Het team van VIDS, bestaande uit Carla Madsian en Pauline France, wordt met medewerking van het Amazon Conservation Team (ACT) ondersteund door de Trio vertaler Maike Jaachpi.

Drie fasen (pilaren)

Tepu bestaat uit circa tachtig gezinnen. In augustus en september zijn mensen intensief bezig op hun kostgrondjes. Vandaar dat pas de volgende ochtend de lokale bevolking middels een dorpsvergadering kan worden ingelicht over het project van de Indigenous Navigator. Het dorpshoofd opent de vergadering en doet de inleiding. Daarna vertelt de projectcoördinator, Carla Madsian, over het project “Monitoren van de rechten van inheemse volken en de SDGs toepasselijk maken voor inheemse volken”. Maike Jaachpi vertaalt. Voor het monitoren (controleren) van de rechten van inheemse volken is dataverzameling nodig en aan de hand van de tweede fase, het onderzoeksrapport, zal blijken in hoeverre de Sustainable Development Goals (SDGs) toepasselijk worden gemaakt voor de inheemsen. Als laatste volgt het dorpsproject waarin de lokale bevolking zelf aangeeft wat ze wil, van projectvoorstel tot projectuitvoering. Tepu begint aan fase 1 – het onderzoek – op de dames rust een grote taak. Indigenous Navigator werd in 2014 als een pilotproject in zes landen uitgevoerd, om dan na drie jaren uit te breiden met nog vier landen. In beide gevallen behoorde Suriname erbij.

Huis-aan-huis

Het initiatief controleert de mate van erkenning en uitvoering van de inheemse rechten. Deze rechten zijn vervat in de UNITED NATIONS DECLARATION on the RIGHTS of INDIGENOUS PEOPLE (UNDRIP). Een acht pagina’s tellend boekje met deze rechten is vertaald naar het Trio. De vragen voor het onderzoek zijn ingedeeld in dertien thema’s. Elke vraag heeft betrekking op een inheemse recht. Van de verschillende onderzoeksmethoden (5) is in de dorpsvergadering gekozen voor het eerste: huis-aan-huis bezoek. In dit geval zestig gezinnen. Na verwerking van de verzamelde data zal VIDS ze met elkaar vergelijken. De antwoorden zullen dan op een latere datum tijdens een dorpsvergadering worden geverifieerd alvorens ze op de website van Indigenous Navigator worden gepubliceerd. Tepu is het veertiende dorp waar het initiatief wordt uitgevoerd. Volgens Agenda 2030 moeten alle SDGs, bestaande uit zeventien hoofddoelen en honderdnegenenzestig subdoelen, in dat jaar zijn behaald.

Het bericht INDIGENOUS NAVIGATOR INITIATIVE NU OOK IN UITVOERING IN TEPU verscheen eerst op VIDS.